میتریکس میډیا: د بلوچستان له بریدونو وروسته د افغان رسنیو روایتونه د سیمې پر اړیکو اغېز لرلای شي

میتریکس میډیا په یوه تحلیلي مطلب کې راپور ورکړی چې د ۱۴۰۴ لمریز کال د سلواغې په ۱۱مه (۲۰۲۶ د جنورۍ ۳۱مه) په بلوچستان کې له خونړیو بریدونو وروسته، له افغانستانه خپاره شوي ځینې رسنیز روایتونه د پاکستان او افغانستان ترمنځ د اړیکو او د سیمې د امنیتي فضا په اړه نوې بحثونه راپارولي دي.

په راپور کې ویل شوي، چې د افغان رسنیو د ځینو پروګرامونو او ټولنیزو شبکو په تبصرو کې د پاکستان د کورنیو امنیتي تګلارو پر وړاندې توند انتقادي دریځونه لیدل شوي، چې د پالیسۍ په کچه یې د دې پوښتنې راپورته کړې چې ایا دا ډول روایتونه د نه لاسوهنې له اعلان شوې تګلارې سره سمون لري او که نه. د میتریکس میډیا په وینا، د جګړې او شخړو په چاپېریال کې رسنیزې کلمې او روایتونه کولی شي د ستراتیژیک پیغام رسولو وسیله وګرځي او د سیمې د درک بڼه بدله کړي.

راپور زیاتوي، چې ځینو تبصرو کې داسې ژبه کارول شوې چې د بلوچ وسلوالو ډلو، په ځانګړي ډول د بلوچ ازادۍ پوځ (BLA)، پر وړاندې نرمه یا همدرده ښکاره شوې ده. د لیکنې له مخې، دا وضعیت د دې لامل شوی چې د افغانستان د رسمي سیاست او د ځینو رسنیزو تبصرو ترمنځ د همغږۍ په اړه بحثونه راپورته شي.

په تحلیل کې دا هم یادونه شوې، چې بلوچ وسلوالې ډلې تاریخي ډول یو سیکولر قومي-ملتپاله لوری لري، چې د طالبانو له مذهبي-سیاسي چوکاټ سره توپیر لري. د راپور له مخې، په تېرو کلونو کې د بلوچستان ځینو بېلتونپالو عناصرو د پخوانیو افغان حکومتونو له ځینو کړیو سره اړیکې لرلې، خو اوسنی رسنیز دریځ تر ډېره ستراتیژیک او جیوپولیټیک اړخ لري.

میتریکس میډیا لیکي، چې د بلوچ وسلوالو له لوري پر ملکي وګړو او بهرنیو وګړو، په ځانګړي ډول چینایي کارکوونکو او کارګرانو، د بریدونو اوږد تاریخ د دې لامل شوی چې دا ډلې یوازې د سیاسي مقاومت په توګه ونه ارزول شي. راپور د بېلګې په توګه پر بندري ښارونو، هوټلونو او تعلیمي مرکزونو د پخوانیو بریدونو یادونه کوي.

په مطلب کې د هند د احتمالي رول موضوع هم را اخیستل شوې او ویل شوي، چې پاکستان تل ادعا کړې چې هندي استخباراتي شبکې د بلوچستان له وسلوالو ملاتړ کوي، خو هند دا تورونه رد کړي دي. د ځینو نړیوالو څېړنیزو بنسټونو د راپورونو په حواله ویل شوي، چې د بلوچ وسلوالو او بهرنیو کړیو ترمنځ د اړیکو ادعاوې شوې دي، خو دا موضوع لا هم د بحث وړ ده.

راپور همداراز یادونه کوي، چې د بلوچستان ناامني یوازې د پاکستان موضوع نه ده، بلکې سیمه‌ییز اړخ هم لري، ځکه د “لوی بلوچستان” مفکوره د پاکستان او ایران ځینې سیمې هم اغېزمنوي. د ۱۴۰۴ لمریز کال د وري په وروستیو کې (۲۰۲۵ اپرېل) د ایران په سیستان او بلوچستان کې د پاکستاني کارګرو وژل کېدل د دې ګواښ سرحدي بڼه ښيي.

میتریکس میډیا په پای کې ټینګار کوي، چې د جنوبي اسیا په حساس امنیتي چاپېریال کې رسنیز روایتونه ستراتیژیک وزن لري او که متوازن او مسؤلانه نه وي، کولی شي د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ د باور فضا نوره هم زیانمنه کړي. راپور وړاندیز کوي چې د دواړو لورو له خوا محتاط او متوازن رسنیز چلند کولای شي د کړکېچ د زیاتېدو مخه ونیسي او د دوه اړخیز باور په ساتلو کې مرسته وکړي.