علي خامنهيي، چې له ۱۳۶۸ لمریز کال راهیسې د ایران ستر رهبر و، د اسلامي جمهوریت د سیاسي جوړښت تر ټولو پیاوړی او اغېزمن شخصیت ګڼل کېده. هغه د نظام د ایډیالوژۍ، امنیتي پالیسۍ او سیمهییز نفوذ اصلي معمار بلل کېده.
خامنهيي په ۱۳۱۸ لمریز کال کې په مشهد کې زېږېدلی. د ۱۳۵۷ لمریز کال له
انقلاب وروسته، چې مشري یې روحالله خمیني کوله، نوموړی په چټکۍ سره د نظام په لوړو
پوړونو کې مطرح شو. له ۱۳۶۰ تر ۱۳۶۸ پورې ولسمشر و، او د خمیني تر مړینې وروسته د ستر رهبر په توګه وټاکل
شو.
په پیل کې د هغه ټاکنه د مذهبي رتبې له اړخه تر
پوښتنې لاندې وه، خو په تدریجي ډول یې خپل واک ټینګ کړ او د رهبر دفتر یې د سیاسي
نظام مرکزي محور وګرځاوه.
د هغه تر رهبرۍ لاندې، د اسلامي انقلاب ساتونکو
ځواک (سپاه پاسداران) رول په سیاست، اقتصاد او سیمهییزو عملیاتو کې خورا پیاوړی
شو. سپاه نه یوازې پوځي بنسټ، بلکې اقتصادي او استخباراتي نفوذ هم لري، او د رهبر
د ستراتیژیکو تګلارو عملي کوونکی بلل کېږي.
د قضایه قوې، دولتي رسنیو او مهمو امنیتي ارګانونو
مشران د رهبر له لوري ټاکل کېدل، چې دا کار یې د واک تمرکز لا پیاوړی کړ.
خامنهيي د ایران بهرنی سیاست د “مقاومت” پر
محور راڅرخاوه. د هغه په دوره کې ایران په عراق، سوریه، لبنان او یمن کې له متحدو ډلو
ملاتړ وکړ. د اتومي پروګرام لانجه د نړیوالو بندیزونو سبب شوه، او اقتصاد یې له
سخت فشار سره مخ شو.
هغه تل ټینګار کاوه چې ایران به د لویدیځ فشار
ته تسلیم نه شي او اتومي پروګرام یې “ملي حق” باله.
په کور دننه، ایران څو ځله د پراخو اعتراضونو
شاهد پاتې شو — په ځانګړي ډول د ۱۳۸۸ او ۱۴۰۱ لمریز کلونو مظاهرې. د امنیتي ځواکونو سخت چلند نړیوال انتقادونه
راوپارول، خو چارواکو دا اقدامات د ملي امنیت د خوندیتوب لپاره ضروري بلل.
په وروستیو کې د خامنهيي د وژل کېدو راپورونو
او اوازې د ایران او سیمې په سیاسي فضا کې پراخ بحثونه راوپارول. که څه هم د داسې
پېښو په اړه رسمي تائید یا جزییات محدود وي، خو د ستر رهبر احتمالي مړینه به د ایران
د سیاسي جوړښت لپاره ژوره بدلون راوستونکې وي.
د ایران اساسي قانون له مخې، د رهبر له مړینې
وروسته د رهبرۍ د ټاکلو واک د خبرګانو شورا ته سپارل کېږي. دا به د نظام لپاره یو
حساس پړاو وي، ځکه چې نوی رهبر به د کورنیو اقتصادي ستونزو او نړیوالو فشارونو تر
سیوري لاندې واک ته رسېږي.
تمه کېږي چې د اسلامي انقلاب ساتونکو ځواک به د
انتقال په بهیر کې مهم رول ولوبوي، څو د نظام ثبات وساتي او د هر ډول احتمالي ګډوډۍ
مخه ونیسي.
ایران د منځني ختیځ په څو جبهاتو کې ښکېل دی. د
رهبر ناڅاپي نشتوالی به د تهران د سیمهییزو متحدانو پر ستراتیژۍ او د قدرت پر
توازن اغېز وکړي.
د انتقال پړاو ښايي د اصلاح غوښتونکو او محافظهکارو
ډلو ترمنځ سیاسي سیالي زیاته کړي. د اقتصادي فشارونو او ټولنیزو محدودیتونو له
امله، هر ډول سیاسي خلا کولای شي د اعتراضونو خطر زیات کړي.
علي خامنه يي د معاصر ایران تر ټولو اوږدمهاله
او اغېزمن مشر و. د هغه احتمالي وژل کېدل یا مړینه به نه یوازې د ایران دننه، بلکې
په ټوله سیمه کې سیاسي معادلې بدلې کړي. د نظام راتلونکی، د جانشینۍ څرنګوالی او د
واک توازن به د ایران د ثبات او نړیوال دریځ لپاره ټاکونکی وي.
ولې د امریکا او اسراییلو له لوري په نښه شو؟
د علي خامنهيي وژل کېدل د څو لسیزو ستراتیژیک
تقابل پایله بلل کېږي. د شنونکو په باور، هغه د ایران د هغو پالیسو اصلي معمار و چې
له واشنګټن او تلابیب سره یې ژور امنیتي ټکر درلود.
لومړی، د ایران اتومي پروګرام د اوږدې مودې راهیسې
د امریکا او اسراییلو لپاره سره کرښه ګڼل کېده. اسراییلو په وار وار خبرداری ورکړی
و چې تهران باید اتومي وسلې ته د رسېدو اجازه ورنه کړل شي، او امریکا هم د بندیزونو
او فشار سیاست تعقیباوه.
دوهم، خامنهيي د “مقاومت محور” ستراتیژي رهبري
کوله — هغه شبکه چې پکې د سیمې متحدې ډلې شاملې وې او اسراییل یې مستقیم امنیتي ګواښ
باله. د دې پالیسۍ له امله ایران په څو جبهاتو کې غیرمستقیم تقابل درلود.
درېیم، د ایران او امریکا ترمنځ څو لسیزې دښمني
— له ۱۳۵۷ لمریز کال راهیسې — هېڅکله عادي نه شوه. پر ایران بندیزونه، د سپاه
پاسداران پر ضد اقدامات، او سایبري او استخباراتي تقابل دا کړکېچ لا ژور کړی و.
شنونکي وایي، که دا عملیات قصدي او مستقیم
هدفمند برید و، نو موخه به یې د ایران د ستراتیژیک تصمیم نیونې د مرکز کمزوري کول
او د سیمهییز نفوذ مهارول وو.
خو دا هم څرګنده ده چې دا ډول اقدام به د سیمې
د امنیتي توازن لپاره ژورې او اوږدمهاله پایلې ولري، ځکه خامنهيي یوازې یو سیاسي
مشر نه، بلکې د ایران د نظام د مشروعیت او ایډیالوژۍ مرکزي څېره وه.
