ازبکستان او پاکستان د افغانستان پر ځای د چین له لارې د دوه اړخیزې سوداګرۍ د پراخولو لپاره لومړنۍ هوکړې ته رسېدلي دي.
د یورېشیا نېټ د راپور له مخې، دا اقدام ښيي چې تاشکند، سره له دې چې د افغانستان له لارې د سیمهییزو نښلونکو پروژو ملاتړ ته دوام ورکوي، د خپلو سوداګریزو لارو د متنوع کولو هڅې هم ګړندۍ کړې دي.
د راپور له مخې، ازبکستان په تېر کال کې له افغانستان سره خپلې اقتصادي او سوداګریزې اړیکې د پام وړ پراخې کړې او په راتلونکو کلونو کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ د نږدې درې برابره کولو هدف لري. د ازبکستان ولسمشر شوکت میرضیایف هم ویلي، حکومت یې له طالبانو سره د افغان-ټرانس اوسپنې پټلۍ پر پروژه کار کوي، چې موخه یې ازبکستان ته د پاکستان سمندري بندرونو ته چټک لاسرسی برابرول دي.
خو پاکستانۍ رسنیو راپور ورکړی چې تاشکند او اسلاماباد د داسې پروتوکول د لاسلیکولو لپاره چمتووالی نیسي، چې له مخې به یې د چین له لارې سوداګریز ترانزیټ رسمي بڼه خپله کړي. دغه بدیله ترانزیټي لاره به د افغانستان له خاورې پرته د توکو د لېږد رالېږد زمینه برابره کړي.
د راپور له مخې، د دې هوکړې موخه د ترانزیټي لارو پراخول او د سیمهییزو امنیتي ننګونو له امله د توکو د لېږد د نه درېدو ډاډ ترلاسه کول دي.
د افغانستان له نظره، که سیمهییزه سوداګري په زیاتېدونکې توګه بدیلو لارو ته واوړي، نو د سیمهییز ترانزیټي دهلېز په توګه به د افغانستان اهمیت کم شي. د ټرانس-افغان دهلېز له اوږدې مودې راهیسې د منځنۍ اسیا او پاکستان ترمنځ تر ټولو لنډه او ارزانه سوداګریزه لاره بلل کېږي، خو د افغانستان او پاکستان ترمنځ ترینګلو اړیکو څو ځله د پولې دواړو غاړو سوداګري اغېزمنه کړې او پاکستان وخت ناوخت مهمې سرحدي لارې تړلې او د بار وړونکو موټرو تګ راتګ یې ځنډولی دی.
راپور زیاتوي چې ازبکستان، قرغزستان او چین دا مهال د یوې اوسپنې پټلۍ پر جوړولو بوخت دي، چې منځنۍ اسیا به د چین د رېل پټلۍ له شبکې سره ونښلوي او په پایله کې به د پاکستان بندرونو ته هم لاسرسی برابر کړي. که څه هم د دې پروژې بشپړېدل څو کاله وخت نیسي، خو تمه کېږي چې د ازبکستان او پاکستان هره لنډمهاله هوکړه به تر ډېره د چین له لارې د بار وړونکو موټرو پر مټ د توکو پر لېږد متمرکزه وي.
راپور وايي، ازبکستان یوازینی هېواد نه دی چې د چین له لارې سوداګریز مسیر ته مخه کوي. د روان ۱۴۰۵ هجري شمسي کال په لومړیو کې قرغزستان هم د چین له لارې پاکستان ته د ځمکني سوداګریز دهلېز بریالۍ ازموینه ترسره کړه، او د چنګاښ میاشتې په لومړیو کې بیشکک او اسلاماباد د خپلې ستراتیژیکې ملګرتیا د پیاوړتیا اعلان وکړ، چې د افغانستان له لارې د دودیزو سوداګریزو لارو پر ځای د بدیلو سیمهییزو شبکو د پراخېدو لېوالتیا څرګندوي.
ازبکستان په وروستیو کلونو کې له افغانستان سره د ټرانس-افغان اوسپنې پټلۍ او سوداګریزو اړیکو د پراختیا ملاتړ کړی، خو په ورته وخت کې د چین له لارې د بدیلو ترانزیټي لارو پر جوړولو هم پانګونه کوي. اقتصادي شنونکي باور لري، که د چین له لارې دا بدیلې سوداګریزې لارې په بشپړه توګه عملي شي، نو افغانستان به د سیمې د مهم ترانزیټي دهلېز په توګه له سختې سیالۍ سره مخ شي، ځکه د منځنۍ اسیا او پاکستان ترمنځ د توکو یوه برخه به د افغانستان خاورې څخه له استفادې پرته ولېږدول شي.
