د ریچ سازمان لخوا ترسره شوې موندنې ښیي، چې په افغانستان کې د جګړې له کمېدو سره سره، اقتصادي فشارونه، د خوړو نهخوندیتوب او طبیعي افتونه د خلکو د بېځایه کېدو له مهمو لاملونو څخه ګرځېدلي دي.
د سپټمبر ۲۰۲۶ د معلوماتو له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۳.۱ میلیونه افغانان په کورني بېځایه کېدو کې ژوند کاوه.
د معلوماتو پر بنسټ، له ۲۰۲۱ کال راهیسې د جګړې اړوند بېځایه کېدل کم شوي، خو اقتصادي ستونزې، د خوړو نهخوندیتوب او طبیعي افتونه اوس د خلکو د کور پرېښودو او د استوګنې د ځای بدلولو مهم عوامل دي.
بېځایه شوي او هغه زیانمنونکي چې د کډوالۍ توان نه لري
د راپور موندنې ښيي چې یوازې بېځایه کېدل د زیانمنېدو لامل نه دي؛ بلکې هغه کورنۍ هم له جدي ستونزو سره مخ دي چې د بېځایه کېدو توان نه لري.
جبري نهخوځښت هغه حالت ته ویل کېږي چې کورنۍ د مالي یا نورو سرچینو د نشتوالي له امله له خپل اوسني ځایه د وتلو توان نه لري، حتا که په بل ځای کې ژوند کول ورته د خوندیتوب، خدمتونو یا اقتصادي فرصتونو له پلوه غوره وي.
په افغانستان کې د جبري نهخوځښت اغېز پر تر ټولو بېوزلو کورنیو او په ځانګړي ډول پر ښځو د اندېښنې وړ بلل شوی دی.
ډېری کورنۍ د خپلو ولایتونو دننه کډه کوي
معلومات ښيي چې د خلکو ډېری داخلي خوځښتونه د ولایتونو ترمنځ نه، بلکې د هماغه ولایت په دننه کې ترسره کېږي.
ټولنیزې اړیکې د خلکو د نوي استوګنځای په ټاکلو کې تر ټولو مهم رول لري. ډېری کورنۍ هغه سیمې غوره کوي چې هلته خپلوان، دوستان یا نورې ټولنیزې اړیکې لري.
د دغو اړیکو شتون له کورنیو سره مرسته کوي چې په نوي چاپېریال کې له اقتصادي او ټولنیزو ستونزو سره مقابله وکړي.
له بلې خوا، ډېری کورنۍ اقتصادي مرکزونو ته هم مخه کوي، ځکه په دغو سیمو کې د کار، عاید او اساسي خدمتونو د موندلو فرصتونه نسبتاً ډېر وي.
غیرارادي کډوال له اقتصادي ستونزو سره مخ دي
هغه کورنۍ چې د مجبورۍ له مخې له خپلو سیمو کډه شوې دي، تر ډېره پر کمثباته عاید لرونکو سرچینو تکیه کوي او د کور کرایې لپاره هم د نورو کورنیو په پرتله د پام وړ لګښت کوي.
خو د معلوماتو له مخې، د دغو کورنیو بشري اړتیاوې په ډېرو برخو کې د هغو کورنیو په پرتله چې غیرارادي بېځایه شوې نه دي، په څرګند ډول ډېرې نه دي.
د راپور موندنې په افغانستان کې د نفوس د خوځښت یو پېچلی انځور وړاندې کوي؛ داسې وضعیت چې له یوې خوا کډه کول کورنۍ له اقتصادي فشارونو سره مخ کوي او له بلې خوا، د پاتې کېدو توان نه لرل هم زیانمنې کورنۍ له محدودو انتخابونو سره مخ کوي.
په همدې حال کې، د میلیونونو افغانانو لپاره داخلي خوځښت نور یوازې د جګړې پایله نه ده. اقتصادي ستونزې، د خوړو نهخوندیتوب، د عاید او کار نشتوالی، د کورونو کرایه، طبیعي افتونه او اساسي خدمتونو ته محدود لاسرسی د دې لامل شوي چې د خلکو د استوګنې ځایونه بدل شي.
د افغانستان د نفوس دغه خوځښتونه ښيي چې د جګړې له کمېدو سره، اقتصادي او بشري ستونزې لا هم د میلیونونو افغانانو پر ژوند او د هغوی پر مهمو پرېکړو مستقیم اغېز لري.
